2015 جىلعى 24 اقپان, استانا قالاسى
سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالانۋعا ءتيىس تاماق ونىمدەرىن بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى
«حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» 2009 جىلعى 18 قىركۇيەكتەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كودەكسىنىڭ 160-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس بۇيىرامىن:
1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالانۋعا ءتيىس تاماق ونىمدەرىن بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) قاعيدادالارى بەكىتىلسىن.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن:
1) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن;
2) وسى بۇيرىق مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە ونىڭ مەرزىمدى ءباسپاسوز باسىلىمدارىندا جانە «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە رەسمي جاريالاۋعا جىبەرىلۋىن;
3) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلۋىن قامتاماسىز ەتسىن.
3. وسى بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ جەتەكشىلىك ەتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-مينيسترىنە جۇكتەلسىن.
4. وسى بۇيرىق العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
ءمينيستردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى م.قۇسايىنوۆ
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ
مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ 2015 جىلعى 24 اقپانداعى № 123 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن
سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالانۋعا ءتيىس تاماق ونىمدەرىن بايىتۋ
(فورتيفيكاتسيالاۋ) قاعيدالارى
1. جالپى ەرەجەلەر
1. وسى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالانۋعا ءتيىس تاماق ونىمدەرىن بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) قاعيدالارى (بۇدان ءارى – قاعيدالار) «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» 2009 جىلعى 18 قىركۇيەكتەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كودەكسىنىڭ 160-بابىنىڭ 3-تارماعىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تاماق ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» 2007 جىلعى 21 شىلدەدەگى, «يود تاپشىلىعى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ تۋرالى» 2003 جىلعى 14 قازانداعى زاڭدارىنا (بۇدان ءارى – زاڭ) سايكەس ازىرلەنگەن جانە سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالانۋعا جاتاتىن تاماق ونىمدەرىن بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) ءتارتىبىن ايقىندايدى.
2. وسى قاعيدالاردا مىناداي تەرميندەر مەن ۇعىمدار پايدالانىلادى:
1) الدىن الا جاسالعان قوسپا – بەرىلگەن پروپورتسيادا جانە ءوز كولەمىندە بىركەلكى بولىنگەن ءۆيتاميندى-مينەرالدى قوسپاسى (پرەميكسى) جانە قوسىمشا تولىقتىرعىشى بار قوسپا;
2) بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) – ءبىر نەمەسە ودان دا كوپ قاجەتتى ينگرەديەنتتەردى (ۆيتاميندەر, مينەرالدار, بەلوكتار, امين قىشقىلدارى, ماي قىشقىلدارى) جانە وندا باستاپقىدا بولماعان نە جەتكىلىكسىز مولشەردە بولعان نەمەسە ءوندىرۋ (دايىنداۋ) پروتسەسىندە (ساتىسىندا) جوعالتىلعان باسقا دا زاتتاردا ءونىمنىڭ تاعامدىق قۇندىلىعىن ارتتىرۋ جانە حالىق اراسىندا ميكرونۋتريەنتتى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا بەلگىلى ءبىر قاسيەتتەردى بەرۋ ءۇشىن ولاردى تاماق ونىمدەرىنە ەنگىزۋ جانە بىركەلكى ءبولۋ;
3) ءۆيتاميندى-مينەرالدى قوسپا (پرەميكس) – تەحنولوگيالىق ەرەكشەلىكتەردى (سۋسىمالىلىعىن ساقتاۋعا) جاساۋعا ارنالعان ينگرەديەنتتەر (ۆيتاميندەر, مينەرالدار, مەتالدار, امين قىشقىلدارى, ماي قىشقىلدارى, باللاستى بەيتاراپ زاتتار) مەن باسقا دا زاتتاردىڭ كەشەنى;
4) ميكرونۋتريەنتتەر – ادام ورگانيزمىنىڭ تيىسىنشە ءوسۋى مەن زات الماسۋى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر شاعىن مولشەردە الماستىرۋعا بولمايتىن ۆيتاميندەر, مينەرالدار, مەتالدار, امين قىشقىلدارى, ماي قىشقىلدارى.
3. تاماق ءونىمىنىڭ مىناداي تۇرلەرى بايىتىلادى:
1) ۇن;
2) نان پىسىرۋگە ارنالعان اشىتقى, نان, نان-توقاش ونىمدەرى مەن ۇننان جاسالعان كونديتەرلىك ونىمدەر;
3) ءسۇت جانە قىشقىل-ءسۇت ونىمدەرى;
4) ماي ونىمدەرى;
5) ىدىستارعا قۇيىلعان اۋىز سۋ;
6) الكوگولسىز سۋسىندار;
7) ءداندى داقىلداردان جاسالعان جارما ونىمدەرى;
8) دايىن تاعامدار;
9) تاعامدىق اس تۇزى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا وتكىزۋ ءۇشىن وندىرىلەتىن نان پىسىرۋگە ارنالعان جوعارى جانە ءبىرىنشى سۇرىپتى بيداي ۇنى قۇرامىندا تەمىر بار ۆيتاميندەر, مينەرالدارمەن جانە باسقا دا زاتتارمەن مىندەتتى تۇردە بايىتىلۋعا (فورتيفيكاتسيالاۋعا) جاتادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا وتكىزۋ ءۇشىن وندىرىلەتىن تاعامدىق اس تۇزى مىندەتتى تۇردە يودتاۋعا جاتادى.
4. تاماق ونىمدەرىن بايىتۋ ءۇشىن:
1) ۆيتاميندەر;
2) ءپوليۆيتاميندى جانە ءۆيتاميندى پرەميكستەر;
3) R-كاروتيننىڭ جانە باسقا دا كاروتينويدتەردىڭ سۋ- جانە ماي ەرىتەتىن پرەپاراتتارى;
4) مينەرالدى زاتتار مەن مەتالدار;
5) كوپ فۋنكتسيونالدى وسىمدىك قوسپالارى پايدالانىلادى.
5. تاماق ءونىمىن بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) ءۇشىن مەملەكەتتىك تىركەۋ نىسانىندا سايكەستىلىگى باعالانعان (راستالعان) جانە كودەكستىڭ 146-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس حالىقتىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق سالاماتتىلىعى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگان بەكىتەتىن بالالار تاماعى ونىمدەرىن, تاعامعا تاعامدىق جانە بيولوگيالىق اكتيۆتى قوسپالاردى, گەنەتيكالىق تۇرلەندىرىلگەن وبەكتىلەردى, بوياعىشتاردى, دەزينفەكتسيالاۋ, دەزينسەكتسيالاۋ جانە دەراتيزاتسيالاۋ قۇرالدارىن, سۋمەن جانە تاماق ونىمدەرىمەن جاناساتىن ماتەريالدار مەن بۇيىمداردى, حيميالىق زاتتاردى, ادام دەنساۋلىعىنا زياندى اسەر ەتەتىن ونىمدەر مەن زاتتاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن مەملەكەتتىك تىركەۋ جانە مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى شەشىمدى كەرى قايتارىپ الۋ قاعيدالارىمەن بەلگىلەنگەن مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى كۋالىكتەردىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن ءۆيتاميندى-مينەرالدى قوسپالار, پرەپاراتتار مەن باسقا دا ينگرەديەنتتەر پايدالانىلۋى ءتيىس.
6. تاماق ءونىمىن بايىتۋ بايىتىلاتىن ونىمدەردىڭ تۇتىنۋشىلىق قاسيەتتەرىن ناشارلاتپاۋعا, ولارداعى باسقا دا تاعامدىق زاتتاردىڭ قۇرامى مەن سىڭىمدىلىگىن ازايتپاۋعا, ونىمدەردىڭ ءدامىن, حوش ءيىسىن, جاس بولۋىن ەلەۋلى تۇردە وزگەرتپەۋگە, ولاردىڭ ساقتالۋ نەمەسە جارامدىلىق مەرزىمىن قىسقارتپاۋعا ءتيىس.
7. بايىتىلعان تاماق ونىمىندەگى ءوندىرۋشى كەپىلدىك بەرەتىن ۆيتاميندەر مەن مينەرالدى زاتتاردىڭ بولۋى بايىتىلعان ءونىمدى تۇتىنۋدىڭ ادەتتەگى دەڭگەيىندە وسى ميكرونۋتريەنتتەرگە تاۋلىكتىك قاجەتتىلىكتىڭ كەمىندە 10 %-ىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى بولۋى ءتيىس جانە ۇسىنىلىپ وتىرعان تاۋلىكتىك قاجەتتىلىكتىڭ 30%-ىنان اسپايدى.
8. بايىتىلعان تاماق ءونىمىن وراۋ وندا ميكرونۋتريەنتتەردىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن مولشەرىنىڭ بولۋىن, ءونىمنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. قۇرامىندا جارىققا سەزىمتال پرەپاراتتارى بار تاماق ءونىمى ءۇشىن ورام كۇڭگىرت بولۋى ءتيىس.
9. ميكرونۋتريەنتتەردىڭ ەنگىزىلۋ نورمالارى مەن بىركەلكىلىگىن وندىرىستىك باقىلاۋ تەحنولوگيالىق پروتسەسس كەزەڭدەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. تەحنولوگيالىق باقىلاۋ كەزىندە سىنامالاردى ىرىكتەۋ نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتارعا سايكەس جۇرگىزىلەدى.
تاماق ءونىمىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن وندىرىستىك باقىلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن اتتەستاتتالعان جانە (نەمەسە) اككرەديتتەلگەن زەرتحانالاردا (ورتالىقتاردا) جۇزەگە اسىرىلادى.
1. سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالانۋعا جاتاتىن
تاماق ءونىمىن بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) ءتارتىبى
10. ميكرونۋتريەنتتەردى تاماق ونىمىنە ەنگىزۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن بەكىتىلگەن رەتسەپتۋرالارعا جانە تەحنولوگيالىق نۇسقاۋلىقتارعا سايكەس جانە ولاردىڭ ونىمدە بولۋىنىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن پروفيلاكتيكالىق نورمالارىندا كوزدەلگەن مولشەردە جۇزەگە اسىرىلادى.
11. بايىتىلعان تاماق ونىمىندە ۆيتاميندەر مەن ميكروەلەمەنتتەردىڭ بولۋى تەحنيكالىق رەگلامەنتتەردىڭ, مەملەكەتتىك ستاندارتتاردىڭ, ۇيىمدار ستاندارتتارىنىڭ جانە باسقا دا نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتامانىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلۋى ءتيىس.
12. بايىتۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە بايىتىلاتىن ءونىمنىڭ ءتۇرىن جانە قولدانىلاتىن تەحنولوگيانى ەسكەرۋ كەرەك. تەحنولوگيالىق پروتسەس ساتىسى مەن تەحنولوگيالىق جابدىقتار:
1) ميكرونۋتريەنتتەردىڭ بايىتىلاتىن ءونىمنىڭ بۇكىل ماسساسىنا بىركەلكى ءبولىنۋىن;
2) تىركەلگەن كولەمدە, ماسسادا نەمەسە ءبىرلى-جارىم بۇيىمداردا ميكرونۋتريەنتتەردىڭ كەپىلدەمەلى بولۋىن;
3) ميكرونۋتريەنتتەردى تاماق ماسساسىنا ەنگىزۋدىڭ قاراپايىمدىلىعىن;
4) بايىتىلعان ءونىم سىناماسىن ىرىكتەۋ مۇمكىندىگىن;
5) تەحنولوگيالىق پروتسەستىڭ جەكەلەگەن ساتىلارىنىڭ ءۆيتاميندى-مينەرالدى قوسپالاردىڭ تۇراقسىز كومپونەنتتەرىنە تەرىس اسەرىن تومەندەتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
ينگرەديەنتتەردىڭ بىركەلكى ارالاسۋىنا دوزالاۋدىڭ دالدىگىمەن جانە ميكرونۋتريەنتتەردى ونىمگە ەنگىزۋدىڭ ۇزدىكسىزدىگىمەن, سونداي-اق دايىن بايىتىلعان ءونىمدى بولشەكتەپ سالۋدى قوسا العاندا, ارالاستىرۋ ۋاقىتىن رەتتەۋمەن قول جەتكىزىلەدى.
13.ۇندى بايىتۋ (فورتيفيكاتسيالاۋ) ۇن الۋدىڭ تولىق قالىپتاساتىن تەحنولوگيالىق پروتسەسى بار وبەكتىلەردە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن دوزالاۋ مەن ارالاستىرۋ ءۇشىن قاجەتتى تەحنولوگيالىق جابدىق بولعان كەزدە جۇزەگە اسىرىلادى.
14. پرەميكس ينگرەديەنتتەرىن ۇنمەن بىركەلكى ارالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بولماعاندا ونى ءوندىرۋ كەزىندە قولدانىلاتىن پرەميكس بازاسىندا الدىن الا جاسالعان قوسپانى قولدانادى.
15. ەگەر الدىن الا جاسالعان قوسپانى قولدانۋدان جاقسى ارالاستىرۋ تيىمدىلىگىنە قول جەتكىزىلمەگەن, ال قوسىمشا ارالاستىرۋ جابدىعىن ورناتا وتىرىپ, تەحنولوگيانى رەكونسترۋكتسيالاۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان اقتالماعان جاعدايدا, ۇيىمداستىرۋ ءادىسى قولدانىلادى – دايىنداۋشىداعى ءاربىر قاپقا وسى قاپتى بايىتۋعا ارنالعان, نان ءپىسىرۋ كاسىپورىندارىندا قامىرعا (نان اشىتاتىن اعاش شەلەككە) ونى وڭدەۋ ساتىسىندا ۇنعا سالىناتىن الدىن الا جاسالاتىن قوسپانىڭ ورامى قوسا بەرىلەدى. مۇنداي ۇن وتكىزۋ ءۇشىن ساۋدا جەلىسىنە جىبەرىلمەيدى.
16. نان ءپىسىرۋ اشىتقىسى, نان, نان-توقاش ونىمدەرى جانە ۇننان جاسالعان كونديتەرلىك ونىمدەر يود پرەپاراتتارىمەن, ۆ جانە ە توبىنىڭ ۆيتاميندەرىمەن, نيكوتين جانە فولي قىشقىلىمەن, سۋدا ەريتىن R-كاروتين پرەپاراتتارىمەن, ءۆيتاميندى-مينەرالدى قوسپالارمەن بايىتىلۋى مۇمكىن.
17. نان ءپىسىرۋ اشىتقىلارىن يودتاۋ كەزىندە كالي ءيوديتى ەرىتىندىسى نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتامادا بەلگىلەنگەن مولشەردە ۆاكۋم-سۇزگىلەۋ ساتىسىندا قوسىلادى.
18. تاعامدىق اس تۇزى تۇز وندىرەتىن ونەركاسىپ كاسىپورىندارىندا يودتالادى.
19. زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, تارتىلعان تاعامدىق تۇزدىڭ بارلىق № 0, № 1 جانە № 2 سۇرىپتارى يودتالۋى ءتيىس.
20. ءسۇت وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارىندا ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرى قولدانىستاعى ستاندارتتارعا جانە باسقا دا نورماتيۆتىك قۇجاتتارعا سايكەس بايىتىلادى.
21. ۆيتاميندەر جانە ميكروەلەمەنتتەر سالقىن سۇتتە الدىن الا ەرىتىلگەن رەتسەپتۋراعا سايكەس ءسۇتتىڭ جالپى ماسساسىنا قوسىلادى.
22. سارىماي, مارگاريندەر مەن وسىمدىك مايلارى بەلگىلەنگەن تارتىپپەن بەكىتىلگەن رەتسەپتۋرالارعا جانە تەحنولوگيالىق نۇسقاۋلىقتارعا سايكەس مايدا ەريتىن جانە سۋدا ەريتىن ۆيتاميندەرمەن بايىتىلادى.
23. ۆيتاميندەر وسىمدىك مايلارىنا دەزودوراتسيالاۋ پروتسەسىنەن كەيىن ەنگىزىلەدى. سۋدا ەريتىن ۆيتاميندەر سۋلى-ءسۇت فازاسىنا, مايدا ەريتىندەرى – ماي فازاسىنا قوسىلادى.
24. جەكەلەگەن مايدا ەريتىن ۆيتاميندەردىڭ تەمپەراتۋراسى تسەلسي بويىنشا 50 گرادۋستان (بۇدان ءارى – ºس) اسپايدى.
25. ىدىسقا قۇيىلعان اۋىز سۋ حالىقتىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق سالاماتتىلىعى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ۆەدومستۆوسىمەن تاعام ونىمدەرىندە پايدالانۋعا جول بەرىلگەن بيولوگيالىق اكتيۆتى ماكرو- جانە ميكروەلەمەنتتەرمەن (يود, فتور, كالتسي, ماگني, گيدروكاربوناتتار, ناتري, كالي, سەلەن جانە ت.ب.) بايىتىلادى. الكوگولسىز سالقىن سۋسىندار – ا, س, رر, ۆ توبىنىڭ ۆيتاميندەرىمەن, ميكروەلەمەنتتەرمەن (كالتسي, ماگني, ناتري, كالي, جانە ت.ب.).
26. ىدىسقا قۇيىلعان اۋىز سۋدى بيولوگيالىق اكتيۆتى ماكرو- جانە ميكروەلەمەنتتەرمەن بايىتۋعا كەدەن وداعى كوميسسياسىنىڭ 2010 جىلعى 28 مامىرداعى № 299 شەشىمىمەن بەكىتىلگەن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋعا (باقىلاۋعا) جاتاتىن تاۋارلارعا قويىلاتىن بىرىڭعاي سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق جانە گيگيەنالىق تالاپتاردىڭ 9-بولىمىندە بەلگىلەنگەن اۋىز سۋ ساپاسىنىڭ گيگيەنالىق نورماتيۆتەرى دەڭگەيىندە جول بەرىلەدى.
27. مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىندە جانە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تاۋلىك بويى بولاتىن ۇيىمداردا دايىن تاعامداردى س-ۆيتاميندەۋ جۇرگىزىلەدى.
ءبىرىنشى تاعامداردى ۆيتاميندەۋدى تىكەلەي ۇلەستىرۋ الدىندا, كومپوتتاردى +15 ºس اسپايتىن تەمپەراتۋراعا دەيىن سالقىنداتقاننان كەيىن ولاردى وتكىزۋ الدىندا جۇرگىزەدى, كيسەلدەرگە اسكوربين قىشقىلى ەرتىندىسىن كەيىننەن ارالاستىرا جانە وتكىزۋ تەمپەراتۋراسىنا دەيىن سۋىتا وتىرىپ, ونى +30 – +35 ºس تەمپەراتۋراعا دەيىن سالقىنداتقان كەزدە ەنگىزەدى. ۆيتاميندەلگەن تاعامدار ىسىتىلمايدى.
بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە 2015 جىلعى 27 ناۋرىزداعى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №10564 بولىپ ەنگىزىلدى.